کلیات تئوری موسیقی سازهای کوبه ای:

 

نت:الفبای موسیقی

کشش نت:مدت زمان اجرای نت

انواع نت و کشش آنها:انواع نت به ترتیب شامل گرد،سفید،سیاه،چنگ،دولاچنگ،سه لاچنگ و چهارلاچنگ میباشد۰کشش نتها به ترتیب(گرد۱)،(سفید یک دوم)،یک چهارم ...

سکوت:در موسیقی گاهی زمان سپری می شود اما ضربه زده نمیشود.سکوتها از نظر کشش،تعداد و اسم با نتها یکسان می باشند

ضدضرب:هر گاه میزانی با سکوت شروع شود ضدضرب نام میگیرد((چون همیشه ضرب اول هر میزان باید قویتر از بقیه ضربهای آن میزان باشد،پس وقتی ضرب اول که ضرب قوی است سکوت باشد میزان با ضرب ضعیف شروع میشود))

نقطه:هرگاه جلوی نتی نقطه قرار گیرد یعنی آن نت+نصف آن نت از نظر کشش.

مثال:یک نت سیاه نقطه دار برابر است با یک نت سیاه و یک نت چنگ.

* در سازهای کوبه به غیر از هنگامی که ریز نواخته میشود همیشه به اندازه زمانی نقطه سکوت میکنیم.

میزان و انواع آن:هر قطعه موسیقی از نظر کشش به قسمتهای مساوی تقسیم میشود که به هر قسمت یک میزان میگوییم.میزانها را با خط میزان از همدیگر مشخص میکنیم.قبل از هر قطعه عددی کسری نوشته میشود که به آن میزان نما میگوییم.میزان نما در حقیقت هویت قطعه میباشد.انواع میزان شامل:

۱:میزان ساده:هر میزانی که هر ضرب آن قابل قسمت به ۸،۴،۲ و... باشد مثل۴/۲، ۴/۳، ۴/۴، ۸/۳ و...

همیشه در میزانهای ساده صورت کسر(میزان نما) تعداد ضرب و مخرج آن نوع ضرب را مشخص میکند

مثال:در میزان ۴/۲ ، ۲ که صورت است تعداد ضرب و ۴ که مخرج است نوع ضرب را که سیاه است (از نظر کشش نت سیاه ۴/۱ است)را مشخص میکند پس ۴/۲ میزانیست ساده،دوضربی که هر ضرب آن یک نت سیاه است

۲:میزان ترکیبی:میزانی که هر ضرب آن قابل قسمت به۹،۶،۳ و... باشد مثل۸/۶ ، ۸/۹، ۱۶/۶ و...

*هر میزان ساده را در۲/۳ ضرب کنیم به یک میزان ترکیبی تبدیل میشود.

*همیشه هر ضرب میزان ترکیبی نقطه دار است.

اگر همه ضربهای یک میزان ساده را نقطه دار کنیم به یک میزان ترکیبی تبدیل میشود.

برای بدست آوردن تعداد ضرب و نوع ضرب میزانهای ترکیبی به روش زیر عمل میکنیم:

* میزان نما را بر ۲/۳ تقسیم میکنیم اگر جواب دبد پس مزان ترکیبی است.

۸/۶ تقسیم بر ۲/۳ میکنیم جواب میدهد(اگر جواب داد جواب همیشه یک میزان ساده است)جواب=۴/۲

میگوییم میزان ۸/۶ میزانیست ترکیبی دو ضربی(صورت جواب ۲ است) که هر ضرب آن یک سیاه نقطه دار است(سیاه برای اینکه مخرج جواب ۴ است و چون ما میزان نما را بر۲/۳ تقسیم کردیم میگوییم نقطه دار است)

اما چند استثنا هم وجود دارد:

* میزانهایی که صورتشان ۳ است تقسیم بر ۲/۳ میشوند اما این نوع میزانها را به عنوان میزان ساده میشناسیم.مثال:۴/۳ بر ۲/۳ تقسیم میشود و جواب آن ۲/۱ میشود پس ما اگر بخواهیم بگوییم یک میزان ترکیبی است باید بگوییم یک ضربی است(صورت جواب)و هر ضرب آن یک نت سفید نقطه دار(مخرج جواب ۲ است که نت سفید از نظر کشش۲/۱ است)ولی ریتم وقتی به جود می آید که ما حداقل در هر میزان دو ضرب داشته باشیم که حالت یکنواخت نداشته باشد.

اگر بخواهیم یک تئوری کلی در ضحنمان بسپاریم این جمله است: اگر صورت میزان نما از ۲تا۴ باشد میزان ساده است. 

* ۴/۶ تنها میزانیست که هم ساده و هم ترکیبی حساب میشود۰

۳:میزان لنگ:ترکیبی از یک یا چند میزان زوج با یک یا چند میزان فرد را یک میزان لنگ میگوییم یا به عبارتی میزنهایی که تقسیمات نامساوی داشته باشند مثل ۸/۷(که ترکیبی از یک ۸/۳ با دوتا۸ /۲ است)یا۸/۵(که ترکیبی ازیک۸/۳ با یک۸/۲ است) یا ۸/۱۰(که ترکیبی از دوتا ۸/۲ و دو ۸/۳ است)و ...

نوانس یا دینامیک: به شدت و ضعف یا قدرت ضربات دینامیک یا نوانس میگوییم.از رایج ترین آنها میتوان به:

 پیانیسیمو       pp   با صدای بسیار ضعیف نواخته شود

پیانو                p     با صدای ضعیف نواخته شود

متزوپیانو          mp   با صدای کمی ضعیف نواخته شود

متزو فورته        mf    با صدای کمی قوی نواخته شود

فورته              f        با صدای قوی نواخته شود

فورتیسیمو      ff       با صدای بسیار قوی نواخته شود

کرشندو                    به تدریج قوی میشود

دکرشندو                  به تدریج ضعیف میشود

آکسان          >        تشدید صدا

تمپو: به سرعت اجرای قطعات تمپو میگوییم که با دستگاهی به نام مترونوم اندازه گیری میشود.معمولا تمپو قطعات بالای آنها نوشته شده است که با توجه به هر ضرب میزان است.

*  تمپو بر مبنای دقیقه است

برگرفته از مطالب استاد هادی چاووشی (استاد خودم)

معرفی موسیقی سنتی و محلی ایران زمین:

آواز دشتی

دشتی از زیباترین متعلقات آواز شور به حساب می آید که آن را آواز چوپانی نیز نامیده اند. این آواز با اینکه غم انگیز و دردناک است اما در عین حال بسیار لطیف و ظریف می باشد. غم و حزنی که در آواز دشتی وجود دارد می تواند ناشی از فراق یار ، رنج و سختی زمانه یا حتی از عشق به میهن و وطن پرستی و ... باشد. در خواندن این آواز احساس نقش مهمی را ایفا می کند و باید ادای شعر و تحریر ها از دل و جان آدمی برخیزد تا لاجرم بر دل نشیند.

آواز دشتی به طور کلی دارای دو منطقه اصلی درآمد و اوج می باشد که متغیر بودن نت شاهد در دشتی از ویژگی های مهم این آواز تلقی می گردد. تنوع تحریر در آواز دشتی بسیار زیاد است به طوری که بسیاری از تکنیک ها و مهارت های آوازی در اجرای گوشه ها مورد استفاده قرار می گیرند. هر چند که آواز دشتی امروزه در بین مردم گیلان رواج یافته و گوشه هایی مانند دیلمان و گیلکی متعلق به شمال ایران است ، اما اصل آواز دشتی متعلق به منطقه دشتی و ناحیه دشتستانی در جنوب کشور است و نغمه دردهای زمانه و روزگار پر از مشقت و سختی عشایر و چوپانان و مردمان کوهپایه نشین زاگرس است :

 

منطقه دشتی شامل روستاهای دشتی ، شهرهای سروستان ، برازجان ( دشتستان ) ، شهرستان دشتی ( به مرکزیت خورموج ) و ... می باشد که در قسمت شرقی استان بوشهر و منطقه جنوبی و غربی استان فارس امروزی است. ( شهر و زادگاه ابا و اجدادی من نیز در همین منطقه واقع شده است. ) 

روستای دشتی، سومین روستا از روستاهای صحرای باغ در لارستان استان فارس است که بعلت واقع شدن در دشت گسترده‌ای روستا " دشتی " نامیده شده است. بعضی‌ها می‌‌گویند که مردمان دشتی در واقع بخشی از دشتی بزرگ بوده که از بوکات فارس قدیم بوده است که اکنون در شهرستانی به همین نام(شهرستان دشتی با مرکزیت خورموج در استان بوشهر قرار دارد) مهم‌ترین دلیل این است که مردم آبادی دشتی به گویش اصیل دشتی که یکی از اصیل‌ترین گویشهای ایرانی است صحبت می‌کنند، بنا براین این منطقه دشتی نامیده شده است.اما بعضی دیگر می‌‌گویند چون در دشتی واقع شده است، نامش دشتی گذاشته اند. دشتی در ۴ کیلومتری غرب روستای زروان قرار گرفته است. امروز روستای دشتی بعد از عماده ده بزرگ‌ترین روستای صحرای باغ به شمار می‌‌آید. شهرستان دشتی نیز در شرق استان بوشهر واقع گردیده و مركز این شهرستان شهر فرهنگی خورموج باتاریخی بسیار كهن است كه وجود اماكنی تاریخی كه به قرن ها قبل باز میگردد گویای تاریخ كهن این دیار است : 

افراد عالم و هنرمندان بسیاری متعلق به این ناحیه از خاک ایران هستند از جمله شاعر معروف : فایز دشتی و یا علی دشتی ( نویسنده معاصر ) و ... اما در آواز ، استاد غلام رضا دادبه ( ۱۲۹۹ - ۱۳۸۰ ) یکی از مفاخر هنری این ناحیه است. او در سال ۱۲۹۹ شمسی در اصفهان متولد شد. از یازده سالگی به خواندن آواز پرداخت و به گفته یکی از بستگانش از محضر سید رحیم اصفهانی نیز بهره برده است. او که دارای اصلیت دشتستانی است از جوانی به آواز دشتستانی علاقه داشت و به تحقیق در نمونه های این آواز پرداخت و آن ها را جمع آوری کرد و در خواندن این آواز ها به سبک و شیوه خاص خود دست یافت. برخی از این آواز ها را نیز با نام مستعار " جهان سوز " در برنامه های رادیو خوانده است. محمد رضا شجریان شیوه دشتستانی را در محضر او آموخته است. غلام رضا دادبه در نهم مرداد ماه ۱۳۸۰ درگذشت.